Monumenten

Borne is van oorsprong een agrarische nederzetting waarvan de basisstructuur vermoedelijk in de Karolingische Tijd (800-1000 na Christus) is ontstaan. De oudste nederzettingen bestonden uit boerderijen gelegen in een stuk ontgonnen bosgebied. Tot de 16e eeuw ontwikkelt Borne zich als agrarisch dorp, met het spinnen en weven als huisnijverheid. Onder invloed van deze huisnijverheid kon zich in de 17e en 18e eeuw in Borne een linnennijverheid ontwikkelen. Borne kan gezien worden als de bakermat van de Twentse textielindustrie. In de 19e eeuw breidt Borne verder uit maar dit keer, door de komst van de spoorlijn, niet vanuit het oorspronkelijke centrum maar daarbuiten. Deze ontwikkeling heeft zich voortgezet, waardoor het oorspronkelijke kerkdorp (Oud Borne) bewaard is gebleven en Borne zich anders heeft ontwikkeld dan de meeste Nederlandse kernen. Oud Borne heeft de industriële revolutie overleefd zonder dat de oorspronkelijke ruimtelijke structuur ingrijpend is gewijzigd. Oud Borne ligt niet alleen ruimtelijk fysiek pal tegen het centrum, maar is, als gevolg van de aanwezigheid van een beperkt aantal kleinschalige winkeltjes, galerieën en ateliers, ook functioneel gekoppeld aan het centrum.

Bij besluit van 17 oktober 1991, nr. 192321, is door de toenmalige ministers van WVC en VROM het gebied Oud Borne aangewezen als beschermd dorpsgezicht in de zin van de Monumentenwet 1988 (nu Erfgoedwet). Deze bescherming is bedoeld om de historische stedenbouwkundige structuur van het gebied veilig te stellen voor de toekomst.

Binnen het beschermd dorpsgezicht zijn diverse rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en overige beeldbepalende en/of beschermingswaardige objecten gelegen. De bescherming van het dorpsgezicht en de bescherming van objecten (monumenten) vullen elkaar aan, maar vervangen elkaar niet. De gezichtsbescherming beschermt de stedenbouwkundige structuur. De objectbescherming beschermt een bepaald pand en de authenticiteit van het bouwmateriaal.

Op dit moment heeft de gemeente Borne 45 gebouwde rijksmonumenten en 1 archeologisch rijksmonument. (het aanwijzen van) Rijksmonumenten vallen rechtstreeks onder het regiem van de Erfgoedwet (de Monumentenwet 1988 is op 1 juli 2016 overgegaan in de Erfgoedwet). De bestaande praktijk en de criteria voor de aanwijzing van rijksmonumenten is zeer terughoudend. (Eventuele) aanwijzingen vinden momenteel plaats op basis van door het Rijk opgestelde beschermingsprogramma’s (bijvoorbeeld een aanwijsprogramma met als thema wederopbouw).

Bent u eigenaar van een rijksmonument? Dan komt u wellicht in aanmerking voor een van de subsidieregelingen van de rijksoverheid. De meest actuele informatie hierover kunt u vinden op www.momenten.nl. Ook kunt u subsidie- en financieringsinformatie vinden op de website van het Nationaal Restauratiefonds (www.restauratiefonds.nl). Hier leest u ook meer over het opvoeren van de restauratiekosten als aftrekpost bij uw belastingaangifte, het verduurzamen van uw pand of het herbestemmen ervan.

Op basis van de Gemeentewet en de gemeentelijke monumentenverordening heeft het college de mogelijkheid om gemeentelijke monumenten aan te wijzen. Dit kan uit eigen beweging of op basis van de aanvraag van een belanghebbende. Momenteel zijn er binnen de gemeente Borne 47 panden aangewezen als gemeentelijk monument.

Eigenaren van een gemeentelijk monument kunnen in aanmerking komen voor een subsidie t.b.v. het herstel en de instandhouding van de monumentale waarde. De kaders voor deze subsidie liggen vast in de subsidieverordening gemeentelijke monumenten Borne. Deze vindt u bijgevoegd evenals een aanvraagformulier.