Een oorlogsmonument is een gebouw, standbeeld of ander bouwwerk opgericht om een oorlog of overwinning te vieren, of om hen die stierven of gewond raakten in een oorlog te herdenken. Gemeente Borne heeft 10 oorlogsmonumenten:

Borne, ’50 jaar na dato’
 

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland
Ontwerper: Ralph Prins (03-05-1926 - 23-01-2015)
Onthulling: 29 september 1993

Vorm en materiaal

Het monument '50 jaar na dato' in Borne is een gedenkmuur van rode baksteen, waarop een in brons gegoten jas met davidster en een citaat uit de Talmoed in bronzen letters zijn aangebracht.

Tekst

De tekst op het monument luidt:

'WIE EEN MENS REDT
REDT DE HELE WERELD'.

Symboliek

Ontwerper en oud-kampgevangene Ralph Prins wilde met dit gedenkteken de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog verbeelden: 'In zijn indrukwekkende directheid roept het monument allereerst op tot terugblikken. Dat jasje met die ster waarin men - als men goed kijkt - die ene, weerloze mens nog vermoedt, roept het beeld op van al diegenen die toen, letterlijk, 'bestempeld' waren om hun gruwelijke lot te ondergaan. En die onregelmatige afgehouwen stenen waaruit de muur is opgebouwd, doen onverbiddelijk terugdenken aan al die ontijdig en wreed afgebroken levens. (...) Maar niet alleen tot terugblikken wil het monument oproepen. Ook nu nog worden overal ter wereld mensen afgewezen, verjaagd of vermoord omdat zij 'anders' zijn; 'anders' naar etnische herkomst, geloof, huidskleur of politieke overtuiging. Daarom is het monument bedoeld als waarschuwing, waarschuwing tegen herhaling in welke vorm dan ook én als wegwijzer naar een hoopvollere toekomst.'

Locatie

Het monument bevindt zich tegenover het NS-station in Borne.

  • Gemeente Borne;
  • Brochure Monument Borne - vijftig jaar na dato;
  • Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Overijssel van H. Hamburger en J.C Regtien, met medewerking van Fr. van Echten (Bedum, Uitgeverij Profiel, 2002). ISBN 90 5294 294 8.

Borne 50 jaar na dato

Herdachte groepen: Allen
Ontwerper: Jan Jans (1893-1963)
Onthulling: 3 april 1950

Vorm en materiaal

Het 'Centraal monument' in Borne is een gedenksteen met in reliëf het gemeente- en Rijkswapen.

Tekst

Het opschrift op de gedenksteen luidt:

1940 - 1945
‘AAN HEN
DIE
VIELEN’.

De tekst op het tekstplaatje luidt:

Het ‘centraal monument’, met in reliëf het gemeente- en Rijkswapen, is een ontwerp van Jan Jans en werd onthuld op 3 april 1950. Tijdens de Nationale Herdenking staan burgers van Borne er 2 minuten stil ter nagedachtenis aan alle burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden, of waar ook ter wereld, zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesmissies.

Locatie

Het monument is geplaatst voor het oude gemeentehuis, gelegen aan de Grotestraat in Borne.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • In Verdrukking, Verzet en Vrijheid van drs. G.P. ter Braak, drs. M.F.S. Kienhuis en H. Noordhuis. (Hengelo, Drukkerij Twentsche Courant B.V., 1990).

Centraal monument

Herdachte groepen: Geallieerde militairen, Burgerslachtoffers, Verzet Nederland
Ontwerper: W. Udema
Onthulling: 1 januari 1957

Vorm en materiaal

Het monument aan de Zeilkerweg in Zenderen (gemeente Borne) bestaat uit drie gedenkstenen en  een kruis van graniet. Het kruis is 75 centimeter hoog, 40 centimeter breed en 10 centimeter diep.

Teksten

Het opschrift op de eerste gedenksteen luidt:

'BOTE VAN DER WAL
GEBOREN 13 MAART 1921
GEFUSILLEERD DOOR DE BEZETTER
OP 24 MAART 1945'.

Het opschrift op de tweede gedenksteen luidt:

'GERALD HOOD
R.A.F. VLIEGENIER
GEBOREN 25 FEBRUARI 1922
GEFUSILLEERD DOOR DE BEZETTER
OP 21 MAART 1945'.

Het opschrift op de derde gedenksteen luidt:

‘SEITSE  ARNOLD HILBRINK
GEBOREN 24 DECEMBER 1879

COENRAAD JOHAN HILBRINK
GEBOREN 25 JUNI 1915

DIRK CORNELIS  RUITER
GEBOREN 31 DECEMBER 1918
GEDOOD DOOR DE BEZETTER
OP 23 SEPTEMBER 1944’.

Locatie

Het monument bevindt zich op het landgoed 'De Vloedbelt', gevestigd aan de Zeilkerweg in Zenderen.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • In Verdrukking, Verzet en Vrijheid van drs. G.P. ter Braak, drs. M.F.S. Kienhuis en H. Noordhuis. (Hengelo, Drukkerij Twentsche Courant B.V., 1990).

Monument aan de Zeilkerweg

Herdachte groepen: Allen
Ontwerper: Antoinette Ruiter (04-07-1946)
Onthulling: 5 april 1995

Vorm en materiaal

Het monument 'En weer weent een moeder om het verlies van haar zoon' in Zenderen (gemeente Borne) is een bronzen beeld van een vrouwenfiguur en twee mannenfiguren. Het beeld is geplaatst op een voetstuk van natuursteen. Het beeld is 1 meter 30 hoog, 1 meter 10 breed en 1 meter 50 diep. Het voetstuk is 93 centimeter hoog, 1 meter 20 breed en 1 meter 50 diep.
Symboliek

Het monument staat symbool voor verschillende vormen van verzet in Zenderen.

Locatie

Het monument bevindt zich op het landgoed 'De Vloedbelt' aan de Zeilkerweg in Zenderen.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • In Verdrukking, Verzet en Vrijheid, drs. G.P. ter Braak, drs. M.F.S. Kienhuis en H. Noordhuis. (Hengelo, Drukkerij Twentsche Courant B.V., 1990).

Monument Zenderen

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland
Ontwerper: Firma Koster
Onthulling: 19 augustus 1951

Vorm en materiaal

Het monument op de Joodse begraafplaats in Borne bestaat uit een stenen zuil en een gedenksteen.

Tekst

De tekst op de gedenksteen luidt:

'OM TE GEDENKEN WAT ZIJ HEBBEN GELEDEN
IS DIT MONUMENT GEPLAATST TER NAGEDACHTENIS
AAN DE GEDURENDE DE BEZETTINGSJAREN 1940-1945
GEDEPORTEERDE EN NIET TERUGGEKEERDE
DRIE EN ZEVENTIG JOODSE PLAATSGENOTEN'.

De namen van de oorlogsslachtoffers zijn niet op het monument vermeld, wel is een lijst met namen opgehangen in het metaheirhuis op de Joodse begraafplaats.

Digitaal Joods Monument

De joodse oorlogsslachtoffers die op de bij dit gedenkteken geplaatste lijst vermeld staan, zijn tevens opgenomen in het 'Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland'. Hierin vindt u meer informatie over deze personen met waar mogelijk een korte biografie, familierelaties en adresgegevens.

Locatie

Het monument bevindt zich op de Joodse begraafplaats, gelegen aan de Twijnerstraat in Borne.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Overijssel van H. Hamburger en J.C Regtien, met medewerking van Fr. van Echten (Bedum, Uitgeverij Profiel, 2002). ISBN 90 5294 294 8.

Monument Joodse begraafplaats

Herdachte groepen: Geallieerde militairen, Burgerslachtoffers, Verzet Nederland. De gebeurtenissen waren geen verzetsdaad, alhoewel de Duitsers dat wel wilden doen geloven. Hoewel een van de slachtoffers – P.A. van Dijk – de vader was van verzetsstrijder Piet, die eerder in 1944 door het verzet uit de gevangenis was bevrijd.
Onthulling: 1946

Vorm en materiaal

Het monument aan de Mekkelhorstweg in Borne bestaat uit een met riet overkapt landkruis met Christusfiguur van Bentheimer zandsteen en een plaquette.  Het monument is rond het jaar 2000 geheel gerestaureerd en is gedraaid , zodat het nu aan de Tuinlaan staat, richting wijk Bornsche Maten. Bij het monument is een verklarende tekst geplaats.

Tekst

Op 28 augustus 1991 is,  namens het 16e Squadron RAF,  een plaquette op het landkruis geplaatst en onthuld door H.J.S. Taylor, voormalig Spitfire piloot bij de RAF.

De tekst op de plaquette luidt:

'J.G. BOOMKAMP
P.A. VAN DIJK
H.F. ROETGERINK  
GEVALLEN VOOR GOD EN VADERLAND
25 NOVEMBER 1944'.

Op een houten sokkel is de volgende tekst geschreven in een bronzen belettering:

“Dit monument (landkruis ‘bie de preak’) herinnert aan één van de meest tragische oorlogsgebeurtenissen in Twente. Dicht bij deze plek landde op 19 november 1944 tegen het middaguur een parachutist. Omdat hij aan de Duitse bezetter wist te ontkomen, werden diezelfde dag ter plaatse 6 mensen in gijzeling genomen. Toen hij onvindbaar bleef, nam de bezetter wraak en werd ’s avonds nog, naast het gemeentehuis in Borne, de 23 jarige Bornse jongen Jan Vonk doodgeschoten.

Bijna een week later, op 25 november 144, toen de ‘vermiste vlieger ’nog niet terecht was, maakten de Duitsers hun dreigement waar en executeerden drie mannen vlak bij dit monument; J.G. (Jan) Boomkamp, H.F. (Hendrik) Roetgerink en P.A. (Piet) van Dijk sr. De ‘vermiste vlieger’ kon 46 jaar na dato worden getraceerd als H.J.S (Jimmy) Taylor, voormalig Spitfire-piloot uit Leeds. Hij had op 19 november 1944 zijn toestel moeten verlaten vanwege een motordefect.

Op 24 november 1944 werd hij in Rhenen gearresteerd en overgebracht naar een krijgsgevangenkamp in Duitsland.

Deze buurtschap, “Het Hesseler”, behoorde toentertijd tot de gemeente Weerselo. Door een grenswijziging in 1971 maakt het gebied deel uit van de gemeente Borne.”

Symboliek

Het kruis is niet alleen een symbool van het christelijke geloof, maar herinnert tevens aan het offer dat de oorlogsslachtoffers brachten voor een leven in vrijheid.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • In Verdrukking, Verzet en Vrijheid van drs. G.P. ter Braak en drs. M.F.S. Kienhuis en H. Noordhuis. (Hengelo, Drukkerij Twentsche Courant B.V., 1990).

Monument Mekkelhorstweg

Herdachte groepen: Burgerslachtoffers, Verzet Nederland
Ontwerper: W. Udema
Onthulling: 1 januari 1957

Vorm en materiaal

Het monument aan de Rondweg in Borne is een gedenkteken met een eenvoudig kruis van graniet. Het kruis is 75 centimeter hoog, 40 centimeter breed en 10 centimeter diep.

Tekst

Het opschrift op de gedenksteen luidt:

'CORNELIS BRASSER
GEBOREN 2 AUGUSTUS 1892
JOHANNES HENDRIKUS JANSEN
GEBOREN 22 MEI 1894
MARINUS GERARDUS NEURDENBURG
GEBOREN 1 MAART 1904
GEFUSILLEERD DOOR DE BEZETTER
OP 4 MEI 1943'.

Op één van de vier plaquettes staat geschreven:

Slachtoffers van de ‘April-Mei staking 1943’, als represaille door de bezetter standrechtelijk geëxecuteerd nabij deze plek.

Locatie

Het monument bevindt zich aan de Rondweg (provinciale weg), nabij de Welemansbrug in Borne.

Bronnen

  • Gemeente Borne;
  • In Verdrukking, Verzet en Vrijheid van drs. G.P. ter Braak, drs. M.F.S. Kienhuis en H. Noordhuis. (Hengelo, Drukkerij Twentsche Courant B.V., 1990).

gedenkteken aan de rondweg

Herdacht: Jan Frans Christiaan Vonk
Ontwerper: W. Udema
Onthulling: 1 januari 1957

Beschrijving

Jan Frans Christiaan Vonk werd op 19 november  1944 dicht bij deze plek gefusilleerd als represaille voor een op die dag neergekomen Engelse Spitfire piloot die onvindbaar bleef voor de bezetter.

Vorm en materiaal

Het monument naast restaurant Dorset in Borne is een gedenkteken met een eenvoudig kruis van Franse kalksteen en een gedenksteen. Het kruis is 1 meter hoog, 50 centimeter breed en 10 centimeter diep.

Tekst

Het opschrift op de gedenksteen luidt:

‘JAN FRANS CHRISTIAAN VONK
GEBOREN 16 SEPTEMBER 1920
GEFUSILLEERD DOOR DE BEZETTER
OP 19 NOVEMBER 1944’.

Locatie

Het monument bevindt zich naast restaurant Dorset.

Bronnen

  • Gemeente Borne

Monument naast Dorset

Aan de Retraitehuisweg staat een gedenkteken voor Huize Lidwina, het hoofdkwartier van de Twentse KP onder leiding van Cor Hilberink, dat op 23 september 1944 door de Duitsers werd overvallen. Daarbij lieten drie verzetsmensen het leven.

Tekst

Het opschrift op de gedenksteen luidt:
‘SIETSE ARNOLD HILBRINK
GEBOREN 24 DECEMBER 1879
COENRAAD JOHAN HILBRINK
GEBOREN 25 JUNI 1915
DIRK CORNELIS RUITER
GEBOREN 31 DECEMBER 1918
GEDOOD DOOR DE BEZETTER
OP 23 SEPTEMBER 1944’.

Op het informatiebord rechts van het monument, staat de toedracht van de actie.

Bronnen

  • Gemeente Borne

Herdenkingsmonument Zenderen

Het graf van Hendrik Oude Egberink op het kerkplein is al jaren de officiële herdenkingsplek voor Hertme. Hendrik Oude Egberink was in de jaren 1940 - 1945 leider van het plaatselijk verzet tegen de bezetter.  Hendrik heeft samen met anderen,  met gevaar voor zijn eigen leven, vele mensen geholpen die in nood zaten.
De kinderen van de St. Aegidiusschool hebben het monument, het kruis, op het graf van Hendrik Oude Egberink geadopteerd. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei en de gemeente  Borne hebben deze adoptie mogelijk gemaakt.

Vorm en materiaal

Het graf gelegen op het kerkplein in Hertme is een gedenkteken met een eenvoudig kruis van Franse kalksteen. Het kruis is 1 meter hoog, 50 centimeter breed en 10 centimeter diep.

Tekst

Het opschrift op de gedenksteen luidt:

‘Ter herinnering aan allen
die in Hertme en omgeving
actief deelnamen aan het verzet
in de jaren 1940-1945’.

Locatie

Het graf bevindt zich op het Kerkplein in Hertme.

Bronnen

  • Gemeente Borne

Graf Hendrik Oude Egberink